Το δημοσιονομικό καθορίζει τη μορφή του συνταξιοδοτικού

Οι συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, υπό τη μορφή της Πράσινης Βίβλου για το συνταξιοδοτικό, η εξάντληση του ευρωπαϊκού μοντέλου πλήρους απασχόλησης και ασφάλισης που επεκτάθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο, αλλά και η πρόσφατη αναγνώριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή της έκτασης που προσλαμβάνει η ευελιξία του χρόνου εργασίας, ως μέσο διεξόδου των επιχειρήσεων από την κρίση, οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια σε μια πλήρη αναδόμηση των συνταξιοδοτικών προτύπων.
Η συζήτηση στην Κύπρο για το συνταξιοδοτικό κινείται σε ένα πλαίσιο που δεν λαμβάνει υπόψη τον ευρύτερο περίγυρο στον οποίο είναι ενταγμένο η χώρα: την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σημείο καμπής αποτελεί η χρηματοπιστωτική κρίση. Τα δεδομένα άλλαξαν. Καταρχήν ο περιορισμός των δημοσίων δαπανών αποτελεί το νέο θέσφατο και τα κράτη δεν μπορούν να ξοδεύουν αφειδώς. Δεύτερον οι ρυθμοί ανάπτυξης τα επόμενα χρόνια δεν θα μπορέσουν να καλύψουν γρήγορα τη ζημιά που έγινε τη διετία 2008-2009.
«Το μέγεθος της επιδείνωσης των δημόσιων οικονομικών εξαιτίας της κρίσης ισοδυναμεί την εξουδετέρωση 20 ετών δημοσιονομικής εξυγίανσης, πράγμα που σημαίνει ότι δημοσιονομικοί περιορισμοί θα είναι πολύ ισχυροί την επόμενη δεκαετία», τονίζεται στην Πράσινη Βίβλος που συνέταξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τίτλο: «Επαρκή, βιώσιμα και ασφαλή ευρωπαϊκά συνταξιοδοτικά συστήματα».
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι τελικές αποφάσεις επί του συνταξιοδοτικού αποτελούν πεδίο αποκλειστικής αρμοδιότητας των κρατών – μελών, ωστόσο περιγράφει με μελανά χρώματα την υπάρχουσα κατάσταση και σκιαγραφεί ένα άλλο συνταξιοδοτικό μοντέλο που στηρίζεται όλο και λιγότερο στα δημόσια οικονομικά. Αν λάβουμε υπόψη τις ισχυρές δημοσιονομικές πιέσεις που δέχεται η Ευρώπη το μοντέλο που περιγράφει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποτελεί κατ’ ουσία μονόδρομο. Αν για παράδειγμα δεν αλλάξει τίποτα στην Κύπρο η δημόσια δαπάνη για το συνταξιοδοτικό θα αυξηθεί σχεδόν κατά στο 12% μέχρι το 2060 (με έτος αναφοράς το 2007), επίδοση που αποτελεί την τρίτη μεγαλύτερη στην ΕΕ, πίσω από τη Λιθουανία και την Ελλάδα (πριν την υιοθέτηση του μνημονίου). Τέτοια νούμερα δεν είναι επιτρεπτά.
«Ο αντίκτυπος των δημόσιων συνταξιοδοτικών δαπανών στα δημόσια οικονομικά ενός κράτους μέλους μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις και σε άλλα κράτη μέλη. Ο συντονισμός της συνταξιοδοτικής πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ έχει αποδειχθεί χρήσιμος και αναγκαίος για την επίτευξη προόδου σε επίπεδο κρατών μελών. Τα συνταξιοδοτικά ταμεία αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα των χρηματοοικονομικών αγορών, και ο σχεδιασμός τους μπορεί να προωθήσει ή να παρακωλύσει την ελεύθερη κυκλοφορία του εργατικού δυναμικού ή του κεφαλαίου», τονίζεται στην Πράσινη Βίβλο ποραναγγέλοντας κοινή ευρωπαϊκή πολιτική και στο συνταξιοδοτικό.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τη δημοσιονομική διάσταση του συνταξιοδοτικού, υπερβαίνοντας τη δημόσια αντιπαράθεση για το ύψος και τη διαθεσιμότητα του αποθεματικού του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων, έθεσε με παρέμβαση της η Ομοσπονδία Εργοδοτών και Βιομηχάνων. Η ΟΕΒ υπογραμμίζει ότι ο στόχος της παροχής επαρκών και ασφαλών συντάξεων παραμένει επισφαλής.
«Με τις αναλογιστικές υποθέσεις το υφιστάμενο σχέδιο είναι βιώσιμο νοουμένου και υπό προϋπόθεση ότι η μέση απόδοση του συνολικού αποθεματικού του Ταμείου είναι 4% ετησίως μέχρι το 2050, η ανεργία στο 3.5% – 4% και οι ρυθμοί ανάπτυξης της οικονομίας επίσης πέριξ του 4%. Αυτή τη στιγμή η απόδοση του αποθεματικού είναι στο 1,5%, η ανεργία στο 7,2% κα οι ρυθμοί ανάπτυξης κοντά στο 0%. Λαμβανομένου υπόψιν ότι τα δημόσια οικονομικά είναι ιδιαίτερα βεβαρυμμένα, είναι φανερό ότι εάν δεν ληφθούν άμεσα δραστικά μέτρα, το πρόβλημα θα καταστεί σύντομα ανυπέρβλητο και τα αναγκαία μέτρα θα είναι πολύ πιο οδυνηρά και δυσβάστακτα για το σύνολο του πληθυσμού και της οικονομίας του τόπου», τονίζει ο ΟΕΒ και ζητά μέτρα στο δημόσιο.

Το ελληνικό πείραμα
Δοκιμαστικός σωλήνας για την εφαρμογή ενός νέου μοντέλου είναι η Ελλάδα, με απαρχή την ασφαλιστική μεταρρύθμιση που υιοθετήθηκε το καλοκαίρι στο πλαίσιο της εφαρμογής του μνημονίου. Με το νέο σύστημα δίνεται προτεραιότητα στην αποσύνδεση της ηλικίας συνταξιοδότησης (του 60ού ή του 65ου έτους), από τα έτη παραμονής στην εργασία, μεταθέτοντας τα χρηματοδοτικά βάρη από το δημόσιο σύστημα στην ικανότητα του ασφαλισμένου να παραμένει στην αγορά εργασίας έως ότου εξασφαλίσει μια ικανοποιητική σύνταξη. Πρόκειται για τον πρώτο πυλώνα του νέου προτύπου.
Το κείμενο της Πράσινης Βίβλου υποδεικνύει και το δεύτερο πυλώνα του νέου συνταξιοδοτικού μοντέλου που δεν είναι άλλος από την παράταση του χρόνου παραμονής στην αγορά εργασίας μέχρι το 67ο ή και το 68ο έτος, σύμφωνα με τα υποδείγματα της Μ. Βρετανίας, της Ιρλανδίας, της Δανίας, της Γερμανίας, της Ολλανδίας, του Βέλγιου και του Λουξεμβούργου. Από το μοντέλο συντάξεων που υιοθετεί η Πράσινη Βίβλος (δοκιμάζεται για πρώτη φορά αυτούσιο στην Ελλάδα μετά το 2020) απουσιάζει παντελώς η δημόσια χρηματοδότηση.
«Η επάρκεια των συντάξεων στο μέλλον θα εξαρτηθεί από τον συνδυασμό δύο παραγόντων: των αποδόσεων στις χρηματοοικονομικές αγορές και της δυνατότητας των αγορών εργασίας να προσφέρουν ευκαιρίες για επαγγελματικές σταδιοδρομίες μεγαλύτερης διάρκειας και χωρίς περιόδους διακοπής της απασχόλησης», σημειώνεται, ενώ την ίδια στιγμή αναγνωρίζεται και η περιορισμένη αποτελεσματικότητα -λόγω της κρίσης των αγορών- που είχαν τα κεφαλαιοποιητικά συστήματα συνταξιοδότησης (όπως είναι το κυπριακό). Δηλαδή αυτά που εμφανίστηκαν ως η εναλλακτική λύση στις αρχές της δεκαετίας του ’90, σήμερα θεωρούνται και επισήμως ανεπαρκή και περιορισμένα. Ταυτοχρόνως η Πράσινη Βίβλος υπενθυμίζει ότι τα ιδιωτικά συνταξιοδοτικά ταμεία έχασαν πάνω από το 20% της αξίας τους το 2008 (υπό την επήρεια της πτώσης των επιτοκίων και της αξίας των περιουσιακών τους στοιχείων).

Σύνθετα συστήματα
Το τοπίο που περιγράφει η Πράσινη Βίβλος για τις συντάξεις στη Ευρώπη είναι εξαιρετικά θολό. Σύνθετα συνταξιοδοτικά πακέτα στη θέση των παλαιών σχημάτων της μιας δημόσιας σύνταξης. Αντικατάσταση των συστημάτων «καθορισμένων παροχών» (στα οποία η μελλοντική συνταξιοδοτική παροχή προκαθορίζεται και το σύστημα την υπόσχεται στο μέλος) σε συστήματα «καθορισμένων εισφορών» (στα οποία
προκαθορίζεται το επίπεδο εισφορών και δεν δίνεται καμία υπόσχεση για την τελική συνταξιοδοτική παροχή, όπως ισχύει πλέον στην Ελλάδα), αποσύνδεση της ασφάλειας των μισθωτών από τα συνταξιοδοτικά συμβόλαια των επιχειρήσεων, που αποτελούσαν εγγύηση μονιμότητας για το προσωπικό αλλά τώρα «μπορούν να αποτελέσουν δυσβάσταχτο φορτίο για τους εργοδότες». Και όλα αυτά σε μια ιδιαίτερα ανασφαλή αγορά εργασίας. Αυτές είναι οι, κατά την Πράσινη Βίβλο, λύσεις για να αποφευχθεί «ο επώδυνος συνδυασμός χαμηλότερων παροχών και υψηλότερων εισφορών». Αυτά θα ισχύσουν για τις ευρείες κοινωνικές ομάδες την ώρα που η Ε.Ε., χωρίς να δηλώνει ευθαρσώς προθέσεις για την άρση της επικουρικότητας στον τομέα των συντάξεων, αναζητεί ενιαίους και περισσότερο δεσμευτικούς κανόνες στην εφαρμογή των κοινωνικών πολιτικών.
Αυτό το πρώτο βήμα εξυπηρετεί και η σύνταξη της Πράσινης Βίβλου, με την οποία από τη μία πλευρά πιστοποιείται ότι το πείραμα της ελληνικής μεικτής σύνταξης (βασικής και ατομικής) και της παράτασης των ορίων εργασίας αφορά όλη την Ε.Ε. και από την άλλη διατυπώνονται σκέψεις για «την καθιέρωση ενός διασυνοριακού ενωσιακού συνταξιοδοτικού ταμείου για τους εργαζόμενους με υψηλή κινητικότητα».
seitanidisi@karthimerini.com.cy

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.